Lexoje këtu nëse e ke me ngut!
I lançuar 6 muaj më parë, Numri ID i “Ballkanit të hapur” u prezantua si fillimi i një tregu të vetëm të punës mes Serbisë, Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë, por duket se që në lindje ka pasur disa probleme me “daljen e dhëmbëve”.
Andrija Ivanov kaloi vite duke lëvizur nga puna në punë, nga vendi në vend në Serbinë e tij të lindjes. Më pas, në vitin 2021, ai bëri pushimet në Shqipëri. Diçka klikoi dhe Ivanov vendosi të lëvizë. Nisma e “Ballkanit të Hapur” i dukej se doli pikërisht në momentin e duhur.
I parashikuar si një mjet për heqjen e barrierave për lëvizjen e lirë të mallrave, shërbimeve dhe njerëzve, në “Ballkanin e Hapur”bëjnë pjesë kandidatët për anëtarësim në Bashkimin Evropian, Serbia, Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut.
Në mars të vitit 2024, Serbia publikoi numrin e ID-së së Ballkanit të Hapur, të lëshuar nga secili vend pjesëmarrës dhe me të cilin, për shembull, qytetarët serbë, në teori, mund të aplikojnë për të jetuar dhe punuar në Shqipëri ose Maqedoninë e Veriut pa pasur nevojë të paguajnë apo edhe të kërkojnë një leje pune ose qëndrimi.
57-vjeçari Ivanov u përpoq ta përdorte atë. Gjenerimi i numrit të identifikimit në portalin e qeverisjes elektronike të Serbisë ishte diçka e lehtë; problemet nisën kur ai u përpoq ta përdorte në sistemin shqiptar.
“Kur shkoj në faqen e internetit e-Albania, nuk gjej mundësinë për t’u regjistruar” – tha Ivanov, i cili më parë kishte punuar me programime dhe kështu nuk ishte një amator i IT-së. “I vetmi regjistrim i ofruar është me ID-në e tyre [shqiptare]”. Pastaj është fakti që faqja shqiptare është vetëm në gjuhën shqipe.
“Nuk mora asnjë përgjigje edhe pse dërgova disa ankesa” tha Ivanov për BIRN. “Në fund, hoqa dorë”.
6 muaj që kur sistemi filloi të funksionojë, nuk ka të dhëna të qarta as në Serbi, në Shqipëri apo në Maqedoninë e Veriut që të tregojnë se sa njerëz kanë gjeneruar numra ID të Hapur të Ballkanit ose sa kanë gjetur punë me sukses në një nga vendet e tjera. Ajo që ka prova është se përvetësimi ka qenë i pavlerë.
Shumë shërbime të qeverisjes elektronike nuk janë përkthyer ende në gjuhët e tjera të iniciativës Open Balkan, dhe vetë sistemi i ID-së duket larg përdorimit të tij.
“Shumë gjëra duhet të klikohen për të gjetur një punë si pjesë e iniciativës për Ballkanin e Hapur,” tha Jelena Jevtovic, menaxhere e komunikimit në Shoqatën Serbe të Punëdhënësve. “Do të ishte mirë nëse sistemi do të ishte më i thjeshtë.”
“Nuk kemi fare të dhëna për interesimin e njerëzve nga Maqedonia e Veriut dhe Shqipëria për të punuar në Serbi. As nuk kemi të dhëna për interesin e qytetarëve [serbë] për të punuar atje.”
Mungesa e të dhënave
E pyetur në lidhje me dhënien e numrave ID të Hapur të Ballkanit, qeveria shqiptare e drejtoi BIRN-in në Agjencinë Kombëtare të Informacionit, AKSHI, ndërsa Ministria e Jashtme tha se ishte një çështje e policisë shqiptare. AKSHI tha se policia dhe ministria e jashtme ishin përgjegjëse. Policia nuk u përgjigj.
Zyra Serbe për IT dhe e-Qeverisje gjithashtu nuk iu përgjigj një kërkese për koment ose një kërkese bazuar mbi Lirinë e Informacionit në lidhje me të dhënat e ID-së së Hapur të Ballkanit.
Shërbimi Kombëtar i Punësimit i Serbisë, NSZ, i cili mund të ndihmojë punëkërkuesit të gjejnë punë, tha se nuk kishte shtetas shqiptarë ose të Maqedonisë së Veriut në arkivat e tij, pavarësisht faktit se të gjithë përdoruesit e Open Balkan ID kanë të drejtë të përdorin shërbimin NSZ.
Që nga janari i këtij viti janë dhënë 5 leje pune për shtetasit shqiptarë dhe 35 për qytetarët e Maqedonisë së Veriut. Lejet e punës nuk kërkohen nëse një individ kalon në procesin e Open Balkan ID, duke sugjeruar që këta 40 persona nuk e kanë bërë.
Milos Turinski, menaxher i PR në një nga platformat më të njohura të punës në Serbi, Jobs Infostud, tha se qytetarët e Maqedonisë së Veriut dhe Shqipërisë po aplikonin në Serbi “si për punë sezonale ashtu edhe për punë të përhershme, në varësi të sektorit dhe nevojave të tregut”.
Në Maqedoninë e Veriut, personazhi i pikës së Ballkanit të Hapur në Ministrinë e Transformimit Dixhital, Lidija Ilieva, tha se 1 928 qytetarë të Maqedonisë së Veriut kishin gjeneruar numra ID të Ballkanit të Hapur në portalin e qeverisjes elektronike të vendit, por se ministria nuk kishte të dhëna se sa prej kishin gjetur punë në Serbi apo Shqipëri. Faqja është aktualisht në dispozicion vetëm në maqedonisht, megjithëse Ilieva tha se ka plane për ta përkthyer atë në shqip dhe serbisht.
Rreth 116 shtetas serbë dhe një shtetas shqiptar kanë gjeneruar gjithashtu letërnjoftime, tha Ilieva. Shqiptarët dhe pak më shumë se gjysma e serbëve kanë gjetur punë. “Procesi i dhënies së numrave të identitetit filloi në mars të këtij viti pa asnjë pengesë,” tha Ilieva për BIRN.
Punëdhënësit ende i besojnë më shumë sistemit të lejeve
Ka disa avantazhe të dukshme për të marrë një numër ID të Hapur Ballkanik. Sipas marrëveshjes së nënshkruar, mbajtësi i një numri të tillë ID nuk duhet të kërkojë dhe të paguajë për leje pune dhe qëndrimi për dy vendet e tjera në nismën e Ballkanit të Hapur.
Gjithashtu, me një numër ID të Open Balkan, një individ mund, për shembull, të lëvizë në Serbi dhe të kërkojë punë; ata nuk kanë nevojë për një kontratë pune përpara se të lëvizin.
Megjithatë, numri i ID-së është i vlefshëm vetëm për 2 vjet përpara se të duhet të rinovohet. Në Serbi, leja e punës dhe e qëndrimit lëshohet për 3 vjet. Dhe teksa lejet e përsëritura të përkohshme të qëndrimit përfundimisht i japin të drejtën mbajtësit për qëndrim të përhershëm, e njëjta gjë nuk zbatohet në kuadër të procesit të Open Balkan ID.
“Kur fiton të drejtën e qëndrimit të përkohshëm sipas Ligjit për punësimin e shtetasve të huaj, Nëse e rinovoni për një kohë të gjatë, në një moment do të mund të merrni qëndrim të përhershëm në Serbi”, tha avokatja serbe Relja Radovic. “Me Open Balkan nuk mund ta bësh këtë; ju nuk e realizoni të drejtën e vendosjes së përhershme në asnjë moment”.
Jevtovic tha se punëdhënësit në Serbi ende preferojnë sistemin e njohur të lejeve të punës.
“Leja unike e punës njihet më mirë dhe ata tashmë kanë përvojë me të, dhe më pas është shumë sfiduese për shumë prej tyre që të ndërmarrin diçka të panjohur,” tha ajo.
Kjo është veçanërisht e vërtetë në rastet e kompanive, mbijetesa e të cilave “varet nëse do të kenë punëtorë apo jo” – një situatë e zakonshme në Serbi, ku ka mungesë punëtorësh pothuajse në të gjithë sektorët.
Për të vlerësuar efektivitetin e opsionit Open Balkan ID, punëdhënësit kanë nevojë për të dhëna, tha Jevtovic për BIRN.
“Nëse statistika të tilla do të ekzistonin, atëherë sigurisht që do të ishte e mundur të llogaritet nëse ia vlen apo jo.”
Mungon tregu i vetëm i punës
Open Balkan është quajtur një mini-Shengen, një version ballkanik i zonës Shengen të Evropës pa pasaporta ku njerëzit, mallrat dhe shërbimet rrjedhin përtej kufijve të padukshëm. Në praktikë, ende ekzistojnë disa barriera në zonën Shengen, dhe aq më tepër midis Serbisë, Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut.
Një marrëveshje e vitit 2021 midis tre vendeve që garantonte akses të lirë në tregun e punës u përshëndet nga disa liderë politikë si krijimi i një tregu të vetëm të punës.
Avokati Radovic thotë se kjo ishte krejtësisht e pavërtetë.
“Kjo marrëveshje nuk krijon një treg të vetëm të punës, por thjesht zëvendëson lejet lokale të punës,” tha ai.
Autoritetet kombëtare duhet ende të miratojnë ardhjen e një personi, pavarësisht nëse ai ka apo jo një numër ID të Hapur të Ballkanit, tha ai. Edhe atëherë, ai miratim është i kufizuar në 2 vjet.
“Nëse vërtet do të kishte një treg të vetëm të punës, atëherë nuk do të kishte nevojë për asnjë miratim nga shteti dhe secili mund të qëndronte për aq kohë sa dëshiron të jetojë dhe të punojë në një nga tre vendet vetëm me një kartë identiteti nga vendi i tij i prejardhjes”, tha Radovic.
Në Shqipëri, Zef Preci, drejtori ekzekutiv i Qendrës Shqiptare për Kërkime Ekonomike, tha se “lëvizja e njerëzve, kulturave dhe kapitalit është diçka për t’u përshëndetur”.
Megjithatë, ai tha për BIRN, Shqipërisë i mungojnë politikat që do të stimulonin prodhimin vendas dhe pagat janë më të ulëta se në Serbi dhe Maqedoninë e Veriut, që do të thotë se punëtorët shqiptarë rrezikojnë të largohen në numër të madh. “Një masë e tillë lehtësimi nuk e ndihmon zhvillimin ekonomik të vendit tonë”. /Marrë nga Balkan Insight, përshtati në shqip LAPSI.al
The post Balkan Insight: ID-të e “Ballkanit të hapur” që mbetën vetëm premtim appeared first on Lapsi.al.
