Lufta në Ukrainë e bëri të qartë se teknologjia e dronëve evoluon më shpejt nga sa mund ta blejnë qeveritë. A mund të vazhdojnë sistemet mbrojtëse?
Përpara pushtimit të Rusisë, asnjë ushtri evropiane nuk kishte në dispozicion më shumë se 2,000 dronë. Tani, të dy ushtritë po djegin deri në shtatë milionë njësi në vit. Dronët janë shndërruar nga pajisje të specializuara në shtyllën kurrizore të luftës moderne, dhe Evropa po nxiton t’i arrijë.
Vetëm shifrat tregojnë një transformim të jashtëzakonshëm. Ukraina dyfishoi prodhimin e dronëve nga 2.2 milionë në vitin 2024 në 4.5 milionë në vitin 2025. Por vetë vëllimi është vetëm gjysma e betejës. Gara e vërtetë është teknologjike; thelbi i këtyre makinerive është i vjetëruar pothuajse sapo dalin nga linja.
“Dronët evoluojnë teknologjikisht çdo tre deri në gjashtë muaj”, thotë Nikolaus Lang, Drejtor Menaxhues dhe Partner i Lartë në BCG dhe Udhëheqës Global i Institutit BCG Henderson. “Pra, është gjithashtu sfiduese të blesh miliona dronë që do të jenë të vjetëruar pas 12 muajsh nga tani.” Kjo krijon një paradoks prokurimi që asnjë ministri mbrojtjeje nuk e ka zgjidhur ende plotësisht: në kohën kur nënshkruhet një kontratë, sistemi që mbulon mund të jetë tashmë i vjetëruar.
Vende si Finlanda po zbulojnë se sa shpejt softuerët, komunikimet, navigimi dhe teknologjitë kundër-bllokime mund të humbasin dobinë strategjike. Fusha e betejës e Ukrainës është bërë vendi më brutal i testimit në botë dhe ekipet ukrainase kanë shkurtuar ciklet e tyre të projektimit dhe vendosjes nga muaj në javë, duke lejuar që reagimet në kohë reale të fushës së betejës të informojnë drejtpërdrejt përmirësimet inxhinierike në gjeneratat e njëpasnjëshme të dronëve.
Kjo ka nxitur një cikël përshtatjeje si maceja me miun: dronët me fibra optike ishin diçka e re në vitin 2024, megjithatë deri në vitin 2025, prodhimi rus i vetëm një modeli arriti të paktën gjashtë mijë njësi në muaj. Ritmi është marramendës dhe makineria tradicionale e prokurimit të Evropës nuk u ndërtua për të.
Boshllëku i shfrytëzimit
Këtu qëndron dobësia thelbësore e Evropës. Kontinenti kryeson në kërkim, duke nxjerrë punime të nivelit botëror në inteligjencën artificiale, teknologjinë kuantike dhe telekomunikacionin. Por prodhimi akademik nuk fiton luftëra. Laboratorët e Evropës nuk po i përkthejnë përparimet në sisteme beteje.
“Evropa është në botën e eksplorimit dhe SHBA-të janë në botën e shfrytëzimit”, thotë Lang. Uashingtoni ka investuar afërsisht 70 miliardë dollarë në kapital sipërmarrës në mbrojtje gjatë dekadës së fundit. Evropa ka investuar afërsisht 7 miliardë dollarë, një të dhjetën. Ky hendek kapitali përkthehet drejtpërdrejt në një hendek aftësish. Pentagoni prezantoi disa prototipa dronësh të prodhuar në Amerikë në qershor 2025, të ndërtuar me komponentë të gatshëm dhe të zhvilluar në një mesatare prej vetëm 18 muajsh, një proces që zakonisht zgjat 6 vjet.
SHBA-të përfitojnë gjithashtu nga një treg i vetëm dhe i unifikuar prokurimi me vlerë mbi 900 miliardë dollarë në vit. Buxhetet e kombinuara të mbrojtjes së Evropës arrijnë në rreth 450 miliardë dollarë, por ato janë të shpërndara në dhjetëra sisteme kombëtare prokurimi. “900 miliardë janë një treg. 450 miliardë janë të gjitha tregjet e BE-së së bashku”, thekson Lang.
Sot, 80% e prokurimit evropian mbetet në nivel kombëtar dhe 90% e kërkim-zhvillimit në mbrojtje financohet në nivel kombëtar. Rezultati është dyfishimi, fragmentimi dhe pamundësia për të arritur shkallën e kërkuar për ta shndërruar kërkimin në aftësi të botës reale.
Sovraniteti i ndërlikon gjërat. Shumë dronë evropianë përdorin komponentë kinezë, një varësi që shqetëson aleatët e NATO-s dhe ngre shqetësime për zinxhirin e furnizimit.
Një udhëtim pesë deri në dhjetë vjet
Analistët pajtohen se Evropa mund të ndërtojë një grumbull sovran teknologjish mbrojtëse, por jo shpejt. Lang, bashkautor me Gjeneralin Lavigne, e sheh këtë duke marrë “ndoshta pesë, por më shumë gjasa dhjetë vjet”. NATO tashmë po krijon qendra inovacioni për dronë dhe programe të përbashkëta për të standardizuar taktikat e sulmeve me dronë, inteligjencën artificiale dhe komunikimet elastike.
Qëllimi është të mbyllet hendeku midis kërkimit shkencor në Evropë dhe vendosjes së tij të ngadaltë. Kjo kërkon më shumë kapital për startup-et, prokurim më të shpejtë dhe pranimin se në luftën me dronë, perfektja mund të jetë armiku i kohës.
“Ukraina po inovon me shpejtësinë e kohës së luftës”, paralajmëron Lang. “Evropa është ende në shpejtësinë e kohës së paqes”. Ndryshimi i këtij ritmi, përpara se kriza e ardhshme ta detyrojë çështjen, është sfida përcaktuese e mbrojtjes së kësaj dekade./Euronews.com
The post Teknologjia e dronëve evoluon çdo 3-6 muaj, duke e bërë Evropën të blejë sisteme të tejkaluara appeared first on Euronews Albania.
