Banka e Spanjës e mbylli vitin 2025 me rezerva ari dhe valutore me vlerë gati 94 miliardë euro, një rekord historik i nxitur nga kërkesa astronomike për metalin.
Në fund të vitit 2025, Banco de España regjistroi një vlerë prej gati 94 miliardë eurosh në rezervat e arit dhe të këmbimit valutor, shifra më e lartë që kur statistikat e krahasueshme u bënë të disponueshme.
Rritja pasqyron, mbi të gjitha, kërkesën në rritje për ar në tregun ndërkombëtar – duke lënë mënjanë rëniet e fundit – si një aset i sigurt në një vit të shënuar nga pasiguria gjeopolitike dhe financiare.
Por në Spanjë, ari nuk është kurrë vetëm një shifër kontabël. Është gjithashtu një çështje e kujtesës historike. Dhe pak shprehje janë aq të forta sa ato që i referohen të ashtuquajturit “ari i Moskës”, një nga episodet më të diskutueshme në historinë ekonomike dhe politike të Spanjës të shekullit të 20-të.
Ari për të financuar revolucionin
Përpara vitit 1936, rezervat e arit të Spanjës nuk ishin të jashtëzakonshme sipas standardeve ndërkombëtare, por ato ishin të mjaftueshme për ta vendosur vendin në hartën financiare globale.
Sipas historianes Magdalena Garrido Caballero, profesoreshë e Historisë Bashkëkohore në Universitetin e Murcias, ky ar i dha Spanjës një shkallë hapësire për manovra të caktuara ndërkombëtare, megjithëse shumë larg atyre të fuqive të mëdha ekonomike.
Megjithatë, kjo diferencë u zhduk me shpërthimin e Luftës Civile Spanjolle. Izolimi diplomatik i Republikës së Dytë, i përforcuar nga Komiteti i Mos-Ndërhyrjes, i la qeverisë republikane pak mundësi për të financuar blerjen e armëve dhe furnizimeve.
Në këtë kontekst ekstrem, qeveria republikane vendosi të transferonte pjesën më të madhe të rezervave të arit të Banco de España jashtë vendit, kryesisht në Bashkimin Sovjetik. Qëllimi ishte i qartë: të paguante për armë, furnizime dhe ndihmë ushtarake për të mbështetur përpjekjet e luftës.
Transferimi ishte i vërtetë dhe i dokumentuar mirë. Në tetor të vitit 1936, rreth 510 ton ar u larguan nga depoja e Algamecës në Kartagjenë.
Nuk ishte një operacion i improvizuar apo i fshehtë, por një vendim i vetëdijshëm i marrë nga autoritetet legjitime të Republikës në një kontekst lufte totale.
Të kthej arin?
Historiografia bashkëkohore ka çmontuar shumë nga mitet e ndërtuara në dekadat e mëvonshme. Garrido Caballero thekson se keqkuptimi kryesor është ideja se ari mund të ishte kthyer – ose duhej – të ishte kthyer.
Studime nga historianë si Ángel Luis Viñas dhe Pablo Martín Aceña tregojnë se ari u shpenzua gjatë luftës, nëpërmjet pagesave të verifikuara dhe të dokumentuara, duke i mundësuar Republikës t’i rezistonte kryengritjes ushtarake për gati tre vjet.
Nga kjo perspektivë, “ari i Moskës” nuk përbënte as vjedhje dhe as plaçkitje nga Bashkimi Sovjetik, por një operacion financimi të kryer në rrethana të jashtëzakonshme.
Një pjesë e arit iu shit edhe Francës për të njëjtin qëllim, megjithëse ky episod nuk fitoi kurrë të njëjtën peshë simbolike.
Pika e diskutimit ‘fashiste’
Pas luftës, regjimi i Francos e shndërroi “arin e Moskës” në një mjet të fuqishëm propagande.
Sipas Garrido Caballero, regjimi e shfrytëzoi episodin për të justifikuar ashpërsinë e periudhës së pasluftës, për të përforcuar imazhin e një armiku shfrytëzues sovjetik dhe për të delegjitimuar Republikën e Dytë.
Çështja është shfaqur vazhdimisht në raportet diplomatike, shtypin kombëtar dhe ndërkombëtar, si dhe në fjalimet zyrtare për dekada të tëra.
Megjithatë, në nivel ndërkombëtar, çështja mori pak vëmendje. Mbretëria e Bashkuar e shihte atë si një çështje dypalëshe midis shteteve, ndërsa autoritetet sovjetike vazhdimisht pohonin se nuk kishte rezerva të papaguara të arit të dërguar nga Republika.
Ku mbahet ari spanjoll sot?
Pothuajse 90 vjet më vonë, pyetja ende rishfaqet: ku është ari i Spanjës?
Përgjigja është shumë më pak dramatike sesa miti i vazhdueshëm. Spanja sot mban rreth 281 ton ar, të ndarë midis Bankës së Spanjës dhe depozitave në Shtetet e Bashkuara, Mbretërinë e Bashkuar dhe Zvicër, sipas të dhënave nga Këshilli Botëror i Arit.
Ky ar nuk është i lidhur me shumat e dërguara në BRSS, por është rezultat i dekadave të politikës monetare, integrimit evropian dhe menaxhimit të aseteve brenda Eurosistemit.
Nga trauma historike në pasuri financiare
Rekordi i vitit 2025 nuk do të thotë që Spanja e ka rikuperuar arin e humbur.
Përkundrazi, ajo pasqyron rritjen e çmimit të metalit në tregjet ndërkombëtare. Sot, ari nuk mbështet më plotësisht një monedhë kombëtare ose nuk përdoret për të financuar luftëra. Në vend të kësaj, ai funksionon si një aset stabiliteti, levash dhe besimi në një sistem financiar të globalizuar.
Një krahasim midis viteve 1936 dhe 2025 zbulon një ndryshim të thellë. Gjatë Luftës Civile, ari ishte një burim i prekshëm nga i cili varej mbijetesa e një qeverie. Kjo nuk është më kështu.
Top of Form
The post Nga ‘ari i Moskës’ në rezerva rekord: Ari i Spanjës, atëherë dhe tani appeared first on Euronews Albania.
